สินค้าควบคุม คืออะไร มีอะไรบ้าง อัปเดตข้อมูลปี 2569 พร้อมไขข้อสงสัยว่า ทำไมต้องประกาศสินค้าควบคุมในยุคน้ำมันแพง และแท้จริงแล้ว ห้ามขึ้นราคาจริงหรือไม่ ?
ชนวนเหตุความขัดแย้งระหว่างสหรัฐฯ-อิสราเอล และอิหร่าน ไม่ได้แค่ดันราคาน้ำมันให้พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อสภาวะเศรษฐกิจ เพราะกระทบต่อต้นทุนขนส่งและการผลิตโดยตรง ทำให้สินค้าอุปโภคบริโภคหลายรายการมีแนวโน้มปรับราคาสูงขึ้นตามไปด้วย ด้วยเหตุนี้ รัฐบาลจึงต้องใช้มาตรการ "บัญชีสินค้าควบคุม" เพื่อช่วยพยุงราคาและลดภาระค่าครองชีพของประชาชน แล้วในปัจจุบัน (ข้อมูล ณ เดือนมีนาคม 2569) สินค้าควบคุม มีอะไรบ้าง มาตรวจสอบกัน
สินค้าควบคุม คืออะไร
สินค้าควบคุม คือ รายการสินค้าและบริการที่มีความสำคัญต่อการดำรงชีวิตหรือระบบเศรษฐกิจ ซึ่งรัฐบาลโดยคณะกรรมการกลางว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ (กกร.) ภายใต้กระทรวงพาณิชย์ ใช้อำนาจตามกฎหมาย (พ.ร.บ. ว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542) เข้ามากำกับดูแลเป็นพิเศษ
ทำไมต้องประกาศสินค้าควบคุม
ในยุคน้ำมันแพง
ภาพจาก : M21Perfect/Shutterstock
เหตุผลสำคัญที่ต้องประกาศสินค้าควบคุมในช่วงวิกฤตราคาน้ำมัน คือ เพื่อป้องกันการฉวยโอกาสขึ้นราคาสินค้าเกินจริง โดยอ้างต้นทุนน้ำมันที่เพิ่มขึ้น รัฐบาลจึงเข้ามาตรวจสอบโครงสร้างต้นทุนให้สอดคล้องกับต้นทุนขนส่งที่เพิ่มขึ้นจริง เพื่อสกัดไม่ให้เงินเฟ้อพุ่งเร็วเกินไป และลดผลกระทบต่อค่าครองชีพของประชาชน
นอกจากนี้ มาตรการดังกล่าวยังช่วยป้องกันการกักตุนสินค้าเพื่อรอขายในราคาสูง หรือการทำให้สินค้าขาดตลาดเพื่อปั่นราคา โดยผู้ประกอบการต้องแจ้งปริมาณสินค้าและสถานที่จัดเก็บอย่างชัดเจน หากฝ่าฝืน เช่น ปฏิเสธการขายโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร จะมีโทษตามกฎหมาย
สินค้าควบคุม ห้ามขึ้นราคาจริงหรือ
การกำหนดให้สินค้าหรือบริการอยู่ในบัญชีสินค้าควบคุม ไม่ได้หมายความว่าจะตรึงราคาไว้ตลอด แต่ผู้ผลิตหรือผู้จำหน่ายต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด เช่น การแสดงราคาสินค้าให้ชัดเจน รวมถึงการแจ้งต้นทุนและปริมาณสต็อกต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ทั้งนี้ หากต้นทุนเพิ่มสูงขึ้นจากปัจจัยต่าง ๆ เช่น ภาวะสงคราม จนผู้ประกอบการแบกรับไม่ไหว ก็สามารถยื่นขอปรับราคาต่อกรมการค้าภายในได้ โดยภาครัฐจะพิจารณาจากโครงสร้างต้นทุนจริง หากเห็นว่าสมเหตุสมผล ก็อาจอนุญาตให้ปรับขึ้นราคาในสัดส่วนที่เหมาะสม เพื่อไม่ให้ผู้ผลิตขาดทุนจนต้องหยุดผลิต ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะสินค้าขาดแคลน และในขณะเดียวกันก็ช่วยป้องกันไม่ให้มีการขึ้นราคาเกินความจำเป็น
ทั้งนี้ หากต้นทุนเพิ่มสูงขึ้นจากปัจจัยต่าง ๆ เช่น ภาวะสงคราม จนผู้ประกอบการแบกรับไม่ไหว ก็สามารถยื่นขอปรับราคาต่อกรมการค้าภายในได้ โดยภาครัฐจะพิจารณาจากโครงสร้างต้นทุนจริง หากเห็นว่าสมเหตุสมผล ก็อาจอนุญาตให้ปรับขึ้นราคาในสัดส่วนที่เหมาะสม เพื่อไม่ให้ผู้ผลิตขาดทุนจนต้องหยุดผลิต ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะสินค้าขาดแคลน และในขณะเดียวกันก็ช่วยป้องกันไม่ให้มีการขึ้นราคาเกินความจำเป็น
สินค้าควบคุม ปี 2569 มีอะไรบ้าง
รายการสินค้าควบคุมสามารถปรับเปลี่ยนได้ตามสถานการณ์ โดยอาจมีการเพิ่มหรือลดรายการให้สอดคล้องกับภาวะเศรษฐกิจในแต่ละช่วงเวลา ทั้งนี้ สำหรับกลุ่มสินค้าควบคุม 59 รายการ (ข้อมูล ณ วันที่ 27 มีนาคม 2569) มีดังนี้
1. หมวดกระดาษและผลิตภัณฑ์ (3 รายการ)
- กระดาษทำลูกฟูก กระดาษเหนียว
- กระดาษพิมพ์และเขียน
- กระดาษชำระ (ทิชชู)
2. หมวดปัจจัยการผลิตทางการเกษตร (6 รายการ)
- ปุ๋ย
- ยาป้องกันหรือกำจัดศัตรูพืชหรือโรคพืช
- อาหารสัตว์
- เครื่องจักรกลการเกษตร
- รถเกี่ยวข้าว
- รถไถนา
3. หมวดบริโภค (22 รายการ)
- เนื้อสัตว์และไข่ (เนื้อสุกร, ไก่เนื้อ, ไข่ไก่)
- เครื่องปรุงและอาหารแห้ง
- นมผง นมสด
- ปลากระป๋อง
- บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป
- น้ำมันพืช
- น้ำตาลทราย
- เกลือปรุงรส
- แป้งสาลี
- ข้าวสาร
- ข้าวเปลือก
- กระเทียม
- หอมหัวใหญ่
- ผลปาล์มน้ำมัน
- มะพร้าวผล
- ยางพารา (เศษยาง, น้ำยางสด)
- อื่นๆ ได้แก่ อาหารกึ่งสำเร็จรูปบรรจุภาชนะผนึก, เครื่องดื่มนมอัดเม็ด
4. หมวดผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (2 รายการ)
- ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG/ก๊าซหุงต้ม)
- น้ำมันเชื้อเพลิง
5. หมวดวัสดุก่อสร้าง (10 รายการ)
- ปูนซีเมนต์
- เหล็กเส้น, เหล็กโครงสร้าง, แผ่นเหล็ก
- สายไฟฟ้า
- ท่อ PVC
- กระเบื้องปูพื้น/บุผนัง
- สุขภัณฑ์ (ชามโถส้วม, อ่างล้างหน้า)
6. หมวดสินค้าอุปโภค (5 รายการ)
- ผ้าอนามัย
- ผงซักฟอก
- สบู่
- แชมพู
- ผ้าอ้อมสำเร็จรูป (เด็กและผู้ใหญ่)
7. หมวดเวชภัณฑ์และอุปกรณ์ป้องกัน (6 รายการ)
- หน้ากากอนามัย
- ใยสังเคราะห์ (Spunbond) เพื่อผลิตหน้ากากอนามัย
- ผลิตภัณฑ์แอลกอฮอล์เจลล้างมือ
- ยาเวชภัณฑ์และบริการทางการแพทย์
- ถุงมือยาง/ถุงมือตรวจโรค
- ชุดตรวจคัดกรองโรค (เช่น ATK)
8. หมวดบริการควบคุม (5 รายการ)
- การให้สิทธิการจำหน่ายสินค้า (Franchise) : การเรียกเก็บค่าธรรมเนียมต่าง ๆ
- การให้ยืมสินค้า : เพื่อการค้า
- บริการรับเก็บสินค้า : ในคลังสินค้า/ไซโล/ห้องเย็น
- บริการรับจ้างชำระเงิน : ณ จุดบริการ (Counter Service)
- บริการรับส่งสินค้า : สำหรับธุรกิจออนไลน์ (Delivery)
นอกจากนี้ กระทรวงพาณิชย์เตรียมเพิ่มสินค้าควบคุมอีก 7 รายการ ที่ส่งผลกระทบต่ออุปสงค์และอุปทานของราคาสินค้าโดยรวม ได้แก่
1. เม็ดพลาสติก
2. มะพร้าวผลอ่อนและผลิตภัณฑ์
3. ปลากะพงขาว
4. น้ำดื่มบรรจุขวด
5. น้ำปลา
6. ซีอิ๊ว
7. กากถั่วเหลือง
โดยคาดว่าจะเสนอให้คณะรัฐมนตรีพิจารณาในวันที่ 31 มีนาคม 2569 ซึ่งจะทำให้บัญชีสินค้าควบคุมเพิ่มจาก 59 รายการ เป็น 66 รายการ
มีโทษอย่างไร
หากฝ่าฝืนกฎหมายสินค้าควบคุม
สำหรับบทลงโทษในปี 2569 ยังคงอ้างอิงความเข้มงวดตาม พ.ร.บ. ว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542 ซึ่งถือเป็นกฎหมายที่มีโทษทางอาญาค่อนข้างหนัก เพื่อป้องปรามผู้ฉวยโอกาสในยามวิกฤต โดยแบ่งโทษตามลักษณะความผิดที่พบบ่อย ดังนี้
- กรณีขายแพงเกินสมควร หรือกักตุนสินค้า ปฏิเสธการขายโดยไม่มีเหตุผล หรือจงใจทำให้สินค้าขาดแคลน : โทษจำคุกไม่เกิน 7 ปี ปรับไม่เกิน 140,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
- กรณีไม่ติดป้ายแสดงราคาสินค้า : โทษปรับไม่เกิน 10,000 บาท
- กรณีขายเกินราคาควบคุม จากราคาเพดานที่รัฐกำหนด : โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
- กรณีผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าไม่แจ้งปริมาณ สถานที่เก็บสินค้า หรือต้นทุนตามที่กำหนด : โทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 20,000 บาท (และปรับอีกไม่เกินวันละ 2,000 บาท ตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืน)
การประกาศสินค้าควบคุมเป็นหนึ่งในมาตรการสำคัญที่ช่วยพยุงราคาสินค้า ไม่ให้ผู้ประกอบการฉวยโอกาสปรับขึ้นราคาซ้ำเติมประชาชน ซึ่งอาจทำให้อัตราเงินเฟ้อและค่าครองชีพเร่งตัวสูงขึ้น ทั้งนี้ หากใครพบการจำหน่ายสินค้าเกินราคา หรือมีการกักตุนสินค้า สามารถแจ้งได้ที่สายด่วนกรมการค้าภายใน 1569 ตลอด 24 ชั่วโมง
